W czterokolorowej maszynie offsetowej zwojowej papier przechodzi od odwijaka do składarki z prędkością kilkuset metrów na minutę. Na tej drodze jest hamowany, ciągnięty, prowadzony, zadrukowywany, suszony i składany, a każda z tych operacji działa na ten sam pas papieru. Naciąg jest zmienną, która je łączy. Gdy się zmienia, przesuwa się pasowanie, zmienia się długość odcięcia, a wstęga zaczyna się marszczyć lub rwać.

Układ naciągu to łańcuch, a nie pojedyncze urządzenie. Składa się z hamulców, rolek napędzanych, rolek kompensacyjnych i czujników położenia, z których każdy utrzymuje wartość zadaną, gdy średnica zwoju maleje, a maszyna zmienia prędkość. Poniższe sekcje opisują, jak ten łańcuch jest zbudowany w wielokolorowej maszynie offsetowej zwojowej i co robi każdy jego element.

Trzy zmienne, które zmieniają się razem

Zachowaniem wstęgi rządzą trzy wielkości: naciąg, prędkość wstęgi i moduł sprężystości papieru. Są ze sobą powiązane. Zmiana którejkolwiek z nich przesuwa pozostałe dwie, dlatego pętlę naciągu trzeba projektować dla całej maszyny, a nie dla jednego stanowiska odwijania.

Papier nie jest materiałem idealnie sprężystym. Pełznie pod stałym obciążeniem, reaguje inaczej wzdłuż i w poprzek włókien, a jego moduł zmienia się z wilgotnością. Układ sterowania, który dokładnie utrzymuje naciąg przy stałej prędkości, może stracić kilka procent podczas rozpędzania. Operatorzy widzą to jako powolne przesuwanie pasowania, które pojawia się dopiero po zmianie prędkości.

Pięć stref, w których utrzymywany jest naciąg

W maszynie wielokolorowej obszar sterowania dzieli się zwykle na pięć części: podawanie papieru na odwijaku, zespół wciągający, zespoły drukujące, odcinek od ostatniego zespołu drukującego do rolek chłodzących oraz odcinek od rolek chłodzących do składarki. Wielokolorowa maszyna zwojowa ma więcej stref i ostrzejsze wartości zadane niż maszyna gazetowa, ponieważ grubość warstwy farby, pasowanie i długość odcięcia reagują na niewielkie błędy naciągu.

Każda strefa ma własną wartość zadaną. Zespoły drukujące tworzą odniesienie, a sąsiednie sekcje są korygowane względem tego odniesienia.

Sterowanie hamulcem na odwijaku

Odwijak to pierwsze i najważniejsze ogniwo. Jego hamulec ustala naciąg, który przejmują wszystkie kolejne sekcje. Stosuje się hamulce taśmowe mechaniczne, hamulce pneumatyczne i hamulce magnetoreologiczne, a ten ostatni typ jest częsty w wielokolorowych maszynach zwojowych, ponieważ można go regulować elektrycznie w szerokim zakresie.

W typowej pętli nastawialny sygnał wartości zadanej określa naciąg docelowy, a czujnik siły lub położenie rolki kompensacyjnej daje sygnał sprzężenia zwrotnego. Różnica przechodzi przez wzmacniacz napięciowy i stopień mocy do cewki hamulca, więc moment hamowania podąża za błędem. Przy stałym prądzie wzbudzenia moment hamowania pozostaje w przybliżeniu stały, gdy promień zwoju maleje, a naciąg wstęgi rośnie proporcjonalnie do zmniejszania się promienia. Aby utrzymać naciąg na stałym poziomie, sterownik musi zmniejszać prąd hamulca w miarę odwijania zwoju. Jest to pętla proporcjonalna z uchybem: ustala się przy niewielkim błędzie resztkowym, a nie przy zerze. Dokładność 1 do 2 procent jest normalna w dobrze utrzymanych maszynach.

Krótkie zakłócenia wymagają innego podejścia. Drgania maszyny, gwałtowne rozpędzanie, zatrzymanie awaryjne lub zwój o nieokrągłym przekroju mogą wywołać skok naciągu, zanim pętla hamulca zareaguje. Właśnie dlatego montuje się rolki kompensacyjne z tłumikami. Przejmują stan przejściowy, a pętla sterowania musi obsłużyć tylko powolny trend pod nim.

Zespół wciągający jako drugi stopień naciągu

Zespół wciągający, nazywany czasem drugim stopniem naciągu, znajduje się między odwijakiem a pierwszym zespołem drukującym. Zawiera parę rolek dociskowych, zespół rolki kompensacyjnej, napęd o zmiennej prędkości i prowadniki wstęgi. Napęd z wału głównego przechodzi przez pasek zębaty i przekładnię harmoniczną do rolki napędzanej. Prądnica tachometryczna podaje prędkość rolki, a siłownik różnicowy załącza lub zwalnia rolkę dociskową.

Przy otwartym wałku dociskowym, podczas nawijania wstęgi, wałek napędzany nie może ciągnąć papieru. Po zamknięciu wałków chwytają one wstęgę i przeciągają ją do przodu, a ustawienie prędkości wałka napędzanego staje się ustawieniem naciągu dla odcinka przed nim. Zmniejszając tę prędkość, operator dopasowuje wstęgę wchodzącą do zespołów drukujących.

Wałek kompensacyjny zamyka pętlę mechanicznie. Płytka czujnika spoczywa w położeniu neutralnym, gdy naciąg jest prawidłowy. Gdy naciąg rośnie, wałek kompensacyjny jest podciągany do góry, ramię podpory obraca się, a płytka odchyla się do ogranicznika. Odchylenie wytwarza sygnał sterujący, który zmniejsza naciąg, aż płytka wróci do położenia neutralnego. Przy niskim naciągu sekwencja przebiega odwrotnie. Ponieważ korekcja jest ciągła, wałek kompensacyjny pełni też funkcję wskaźnika wizualnego: wałek odchylony daleko od środka informuje operatora, że wartość zadana jest błędna, a nie że pętla działa zbyt wolno.

Utrzymanie wstęgi na osi

Kontrola naciągu i prowadzenie wstęgi to osobne zadania i oba są potrzebne. Prowadnica wstęgi wchodzącej wykorzystuje czujniki krawędzi lub osi do kierowania wstęgą za pomocą wałka skośnego. Prędkość korekcji jest proporcjonalna do zmierzonego odchylenia, więc duży błąd po złym łączeniu jest usuwany szybko, a małe błędy są korygowane stopniowo, bez wzbudzania oscylacji.

Na dobrze ustawionej maszynie automatyczny system centrowania wyrównuje wałek skośny i skaner bez udziału operatora. Przy dokładności mechanicznej około 0,02 mm i dokładności roboczej około 0,127 mm wstęga pozostaje w tolerancji wymaganej przez zespoły drukujące. Wstęga, która wędruje na boki, będzie się marszczyć w szczelinie dociskowej nawet przy prawidłowym średnim naciągu, więc jakość prowadzenia widać w liczbie odpadów tak samo jak w pasowaniu.

Ustawianie prędkości sekcji względem cylindra drukującego

Wielokolorowe maszyny zwojowe zwykle pracują offsetowo i na papierze powlekanym przy naciągu wstęgi na odwijaku około 10 do 15 kgf. Ta wartość jest punktem wyjścia, nie specyfikacją. Ostateczne ustawienia wynikają z zespołów drukujących, ponieważ to ich cylindry decydują o pasowaniu. Następnie sąsiednie sekcje są korygowane małymi krokami: napęd wstęgi wchodzącej pracuje o 0,2 do 0,3 procent wolniej niż powierzchnia cylindra drukującego, wałek chłodzący i wałek formujący nad trójkątem pracują o 0,2 do 0,3 i 0,3 do 0,35 procent wolniej, a cylinder składarki pracuje o około 0,5 procent szybciej.

Te przesunięcia są celowo małe. Ustawiają naciąg w każdym odcinku bez zmiany ilości zużywanego papieru. Prędkość powierzchniowa wałka napędzanego w każdej strefie jest nastawą; zmierzony naciąg jest sprzężeniem zwrotnym. Gdy oba są zgodne, pasowanie utrzymuje się przez cały nakład, a długość odcięcia pozostaje stabilna od pierwszego do ostatniego odbicia.

Co operatorzy sprawdzają najpierw

Większość usterek naciągu objawia się jako symptomy w innym miejscu maszyny. Pasowanie, które dryfuje dopiero po zmianie prędkości, wskazuje na zbyt wolną pętlę hamulca lub uszkodzony amortyzator wałka kompensacyjnego. Marszczenie przy pierwszej szczelinie dociskowej wskazuje na prowadnicę. Długość odcięcia, która pełznie podczas długiego nakładu, zwykle oznacza, że wartość zadana wstęgi wchodzącej nie odpowiada już zespołom drukującym. Sprawdzenie położenia wałka kompensacyjnego, prądu hamulca w odniesieniu do średnicy zwoju i przesunięć prędkości sekcji w tej kolejności pozwala szybciej ustalić przyczynę niż regulowanie naciągu na wyczucie.

Żadne z tych ustawień nie pozostaje prawidłowe samo z siebie. Tuleje zwojów się różnią, taśma do łączenia dodaje grubość, a amortyzatory tracą olej z czasem, więc pętla, która była płaska w zeszłym miesiącu, dziś może mieć niewielkie odchylenie. Krótka cotygodniowa kontrola położenia środkowego wałka kompensacyjnego przy dwóch prędkościach wychwytuje większość tego dryfu, zanim trafi on do odpadów.