O jakości druku rzadko decyduje jedna spektakularna awaria. Decyduje o niej długa lista drobnych zmiennych, a dwie z nich wysuwają się na pierwszy plan: o ile powiększa się punkt rastrowy między plikiem a arkuszem oraz jak farba zachowuje się na papierze, na który trafia. Wszystko inne, od linearyzacji formy po ustawienia nawilżania, działa na korzyść lub niekorzyść tych dwóch czynników.
Opisane tu podejście jest celowo pozbawione efektowności. Densytometr służy do odczytu standardowej odbitki kontrolnej, odczyty przetwarza się według ustalonych wzorów, a wyniki pozwalają przypisać liczby dwóm czynnikom, o których zwykle dyskutuje się przymiotnikami. Gdy przyrost punktu i przydatność farby są wyrażone jako krzywe i wskaźniki, rozmowa o kontroli jakości staje się rozmową o tolerancjach.
Zmierz odbitkę kontrolną, zanim dotkniesz maszyny
Standardowa odbitka kontrolna zawiera pola pełne dla każdego koloru procesowego, stopnie rastrowe o ustalonych procentach, pasek kontrolny oraz obszary rastra drobnego i grubego używane do obliczeń przyrostu punktu. Odbitkę drukuje się w normalnych warunkach produkcyjnych, a następnie odczytuje densytometrem w kilku punktach arkusza. Odczyt tylko w środku arkusza ukrywa problemy z cylindrem i wałkami, które ujawniają się na krawędziach.
Zbiór danych surowych jest niewielki: gęstości pełne, gęstości stopni rastrowych przy 25, 50 i 75 procent oraz różnica gęstości między polami rastra drobnego i grubego na pasku kontrolnym. Z tych wartości można obliczyć powierzchnię punktu dla każdego stopnia rastrowego, a przyrost punktu staje się krzywą, a nie pojedynczą liczbą. Pojedyncza liczba nie powie, czy problem leży w półtonach, gdzie obrazy wyglądają mętnie, czy w światłach, gdzie ginie detal.
Czym właściwie jest przyrost punktu
Przyrost punktu oznacza, że wydrukowany punkt zajmuje większą powierzchnię niż punkt na formie. Część tego zjawiska jest fizyczna: farba rozpływa się pod naciskiem, a krawędź punktu nigdy nie jest czystym stopniem. Część jest optyczna: oko i densytometr sumują pierścień farby wokół każdego punktu, więc punkt, który nie zmienił rozmiaru, nadal odczytuje się jako większy. Przyrost optyczny jest właściwością papieru i geometrii pomiaru. Przyrost mechaniczny jest właściwością procesu i to jego możemy kontrolować.
Pewien przyrost jest nieunikniony, a część z niego jest nawet użyteczna, ponieważ forma wykonana bez kompensacji drukowałaby płasko i blado. Praktyczny cel to nie zerowy przyrost. To krzywa przyrostu zgodna z tą, dla której zbudowano separację, aby krzywe reprodukcji tonalnej w pliku nadal coś znaczyły na papierze.
Przyrost punktu, który zaczyna się na etapie przygotowania formy
Przyrost wprowadzony, zanim maszyna dotknie arkusza, pochodzi z dwóch miejsc: naświetlania filmu lub formy oraz ekspozycji formy. W naświetlarce filmowej lub CtP układ optyczny nie jest idealnie liniowy, więc żądanie 50 procent nie zawsze daje punkt 50 procent. Rozwiązaniem jest linearyzacja, krzywa kalibracyjna stosowana do urządzenia wyjściowego, aby żądana powierzchnia punktu zgadzała się ze zmierzoną powierzchnią punktu na formie.
Ekspozycja formy dodaje własne przesunięcie. Przyleganie próżniowe, rozproszenie światła pod ramą próżniową, grubość emulsji i wywoływanie przesuwają rozmiar punktu, a efekt nie jest taki sam dla świateł i cieni. Tych błędów nie da się usunąć prostą krzywą kalibracyjną, więc kompensuje się je przez kontrolę procesu: stałą próżnię, stały czas ekspozycji, stałą siłę i temperaturę wywoływacza. Warto zapamiętać, że przyrost na formie jest niewidoczny w momencie ustawiania parametrów separacji. Ustawienia separacji powinny opierać się na przyroście, który doda maszyna, a nie na przyroście, który dodaje zakład przygotowania form.
Przyrost punktu na maszynie drukującej
Na maszynie farba jest wypychana na zewnątrz każdego punktu pod naciskiem między formą, obciągiem a papierem. Podatne podłoże obciągu odkształca się, a to odkształcenie powoduje niewielki względny poślizg między formą a obciągiem oraz między obciągiem a papierem. Zarówno rozlanie, jak i poślizg powiększają punkt. Ponieważ nacisk i poślizg występują zawsze, przyrost mechaniczny na maszynie można ograniczyć, ale nigdy wyeliminować.
Wielkość przyrostu zależy od ustawień maszyny. Wyższy nacisk docisku, obciąg podłożony poza zakresem projektowym, zużyte wałki i zbyt gruba warstwa farby przesuwają krzywą w górę. Maszyny zwojowe wykazują na ogół większy przyrost niż arkuszowe z powodu wyższego i bardziej ciągłego nacisku w strefie styku, dlatego zlecenie zwojowe i arkuszowe z tym samym projektem wymagają innej kompensacji.
Właściwości farby wpływające na wielkość punktu
Zawartość pigmentu, lepkość kleista, lepkość i układ żywic oddziałują na przyrost punktu oraz na siebie nawzajem. Punktem wyjścia jest siła barwienia. Farba o wysokiej zawartości pigmentu osiąga wymaganą gęstość przy cienkiej warstwie, a cienka warstwa rozlewa się mniej. Słabsza farba wymusza grubszą warstwę dla tej samej gęstości, a grubsza warstwa rozlewa się bardziej. Zmniejszanie ilości pigmentu w celu oszczędności kosztów kupuje więc problem przyrostu punktu w zamian.
Lepkość kleista działa w przeciwnym kierunku: wyższa lepkość kleista oznacza mniejszy przyrost, ponieważ farba stawia opór rozrywaniu w strefie styku. Zbyt wysokie podniesienie lepkości kleistej może jednak przekroczyć wytrzymałość powierzchniową papieru, powodując zrywanie powłoki, a w gorszych przypadkach wyrwanie włókien lub zerwanie arkusza. Temperatura i woda zmieniają lepkość kleistą i lepkość w trakcie nakładu. Zimna farba jest sztywna i daje mniejszy przyrost; ciepła farba jest płynna i daje większy przyrost. Farba, która wchłonęła roztwór nawilżający, traci lepkość i lepkość kleistą, więc nadmierne nawilżanie zwiększa przyrost i może też zakłócać przenoszenie farby.
Chłonność papieru, gładkość i podwójne odbicie
Wybór papieru wpływa na przyrost punktu i trzeba go omówić razem z nim. Chłonność decyduje o tym, jak szybko i jak głęboko farba wnika w arkusz. Wysoce chłonny papier niepowlekany rozprowadza farbę w strukturze włókien, a zmierzony przyrost na obrazie o drobnym rastrze może być bardzo wysoki. Papiery powlekane chłoną mniej, utrzymują farbę bliżej powierzchni i dają czystszy punkt, dlatego wierniej odtwarzają drobne szczegóły i nasycony kolor.
Gładkość działa podobnie. Im bardziej rzeczywista powierzchnia odbiega od idealnej płaszczyzny, tym większy nacisk jest potrzebny, aby farba zetknęła się z całym punktem, i tym bardziej punkt rozlewa się tam, gdzie kontakt następuje. Chropowaty papier rozprasza też światło na powierzchni, co zwiększa przyrost optyczny.
Podwójne odbicie odpowiada za przyrost, który wielu operatorom wydaje się zagadkowy. Około 80 procent białego światła odbija się od czystego papieru, a tylko około 10 procent od granicy między punktem farby a papierem. Oko widzi tę ciemną krawędź jako część punktu, więc punkt wydaje się większy, nawet gdy jego fizyczna wielkość się nie zmieniła. Żadna regulacja maszyny nie usuwa tego efektu. Koryguje się go na etapie separacji i odbitek próbnych, używając tego samego papieru do odbitki próbnej i produkcji.
Obciągi, wałki i równowaga farba-woda
Budowa obciągu ma większe znaczenie, niż oczekuje większość operatorów. Obciąg konwencjonalny nie ma podatności, więc pod naciskiem próbuje wrócić do kształtu i trze o formę. To tarcie skraca żywotność formy i powoduje przyrost objawiający się dublowaniem lub rozmytą krawędzią punktu. Obciąg podatny ma powierzchnię z kauczuku syntetycznego na jednej lub kilku podatnych warstwach podłoża, więc pochłania docisk zamiast z nim walczyć. Znosi też szerszy zakres podkładania, co jest przydatne, gdy ustawienie nacisku jest głównym źródłem nadmiernego przyrostu. Zastosowanie najcieńszego podkładu, który nadal daje czystą pełną płaszczyznę, to bezpośredni sposób obniżenia krzywej przyrostu.
System farbowy wpływa w mniej oczywisty sposób. Poza nakładaniem farby dozuje ją, rozprowadza i emulguje. Grubszy film farby z zespołu wałków daje większy przyrost we wszystkich kierunkach, a przyrost staje się mniej kierunkowy, co trudniej skorygować krzywą. System zwilżania działa równie bezpośrednio: zbyt dużo wody obniża lepkość i kleistość farby, zwiększa przyrost i sprzyja problemom z przenoszeniem, zbyt mało wody podnosi kleistość i przywraca zrywanie. Dopływ wody i farby trzeba wyważyć na czas nakładu, a nie ustawić raz i zapomnieć.
Porównanie obliczeń Murraya-Daviesa i Brunnera
Do przeliczenia odczytów densytometru na powierzchnię punktu stosuje się dwa wzory. Równanie Murraya-Daviesa zakłada papier o pewnej penetracji światła, a jego wartości przewidywane mają tendencję do zaniżania w stosunku do wartości zmierzonych, zwłaszcza na papierze niepowlekanym. Różnica wynika z trzech założeń wpisanych w wyprowadzenie: papier ma halo rozpraszające światło, światło wchodzące do arkusza jest rozproszonie odbijane przez papier i film farby, a linatura rastra wpływa na wynik. Żadnego z nich nie można w produkcji pominąć.
Równanie Brunnera wykorzystuje pasek kontrolny, który zawiera drobny raster o linaturze około 60 linii na centymetr i gruby obszar o linaturze około 10 linii na centymetr. Oba obszary są wytrawione do tej samej powierzchni punktu 50 procent. Drobny raster ma pięciokrotnie większą długość krawędzi niż gruby, a ponieważ przyrost punktu rośnie wraz z długością krawędzi, drobne pole daje większy przyrost i odczytuje się gęściej. Obliczenie przyjmuje grube pole jako punkt odniesienia i wykorzystuje różnicę gęstości między drobnym a grubym do wyznaczenia przyrostu 50 procent, z osobnymi wzorami dla obszarów 75 procent i 20 procent.
Słabość tkwi w tym punkcie odniesienia. Zakłada się, że grube pole jest wolne od przyrostu, ale tak nie jest. Wynik jest więc przyrostem drobnego pola mierzonym względem grubego, a nie porównaniem z odpowiednim obszarem na oryginalnej formie. Obie metody obarczone są błędem i obie wymagają korekty, zanim posłużą do ustalenia tolerancji produkcyjnej. Traktowanie jednego wzoru jako absolutnej prawdy prowadzi do tego, że maszyna zostaje skalibrowana do liczby, która nie zgadza się z odbitką próbną.
Kolor farby: błąd barwy, szarość i wydajność koloru
Przyrost punktu ustala ton, a kolor farby ustala odcień. Druga połowa danych z formy testowej służy do liczbowej charakterystyki koloru farby. Gęstości pełne odczytuje się przez filtry czerwony, zielony i niebieski, a z tych trzech wartości oblicza się błąd barwy, szarość i wydajność koloru. Wyniki nanosi się następnie na koło kolorów GATF, gdzie odległość od położenia idealnego i kierunek odchylenia mają znaczenie.
W jednym pomiarze na magencie z formy testowej błąd barwy wyniósł 47,05 procent przy najniższym odczycie gęstości czerwieni. Na kole kolorów zmierzony punkt leży ponad cztery kwadraty na prawo od idealnego położenia magenty, w stronę czerwieni, a szarość 17,21 procent przesuwa go o około półtora kwadratu w stronę środka. Odczyt mówi, że magenta nie jest czystą magentą. Jej chroma jest przeciętna, wydajność koloru niska, a odcień przechyla się ku czerwieni. Każdy druk wykonany tą farbą będzie wykazywał różnice między próbkami, ponieważ sama farba leży poza celem.
Wartość szarości jest bardziej zachęcająca. Ponieważ naniesiony punkt pozostaje w rozsądnej odległości od linii przerywanej na kole, składowa szarości farby jest akceptowalna, mimo że odcień jest przesunięty. To rozróżnienie ma znaczenie przy decyzji, czy odrzucić partię farby, czy ją skompensować: przesunięcie odcienia można obsłużyć w rozdzieleniu barw, nadmiernej szarości nie.
Dlaczego filtr czerwony wskazuje najmniejszą gęstość dla magenta
Gęstość koloru to pomiar zaczernienia wykonany przez filtr barwny. Dla farby magenta filtr zielony wskazuje najwyższą wartość, filtr niebieski drugą, a filtr czerwony najniższą. Przyczyna leży w widmie: magenta odbija czerwień i pochłania zieleń, więc filtr czerwony rejestruje najwięcej odbitego światła, a tym samym najniższą gęstość. Filtr zielony rejestruje najmniej odbitego światła i wskazuje najwyższą gęstość. To wyjaśnia również, dlaczego punkt pomiarowy na kole GATF przesuwa się w stronę obszaru czerwonego. Gęstości filtrowe nie są trzema niezależnymi cechami farby. To trzy widoki tej samej krzywej absorpcji i trzeba je odczytywać razem.
Kontrola zmienności koloru na hali
Zmienność koloru między arkuszami wynika z dwóch źródeł, które często traktuje się jako jedno. Pierwsze to równowaga grubości warstwy farby. Równa warstwa farby na papierze daje krycie i czysty kolor, ale gruba warstwa również się rozlewa i zwiększa przyrost punktu. Maszyna musi utrzymywać warstwę wystarczająco grubą, by pokryć podłoże, i wystarczająco cienką, by przyrost mieścił się w tolerancji. Gdy ta równowaga jest stabilna, zmienność pozostaje mała. Gdy się przesuwa, każdy arkusz staje się nowym eksperymentem.
Drugie źródło to równowaga farby i wody. Utrzymanie tej równowagi oznacza trzymanie wydatków w zakresie dopuszczalnym przez proces, tak aby emulgacja pozostawała kontrolowana. Niestabilna równowaga powoduje przesunięcie koloru i zwykle towarzyszy mu dryf przyrostu punktu, dlatego oba problemy tak często pojawiają się w tej samej próbce.
Środki zaradcze to zwykła konserwacja i zdyscyplinowane przygotowanie. Sprzęt jest serwisowany po każdym zleceniu, aby kolejny nakład startował ze znanego stanu. Operatorzy są szkoleni, by ustawiać wodę i farbę świadomie, a nie na wyczucie, a płytę przeciera się zmywaczem do płyt i wodą przed pasowaniem i wykonaniem odbitki próbnej. Nic z tego nie jest egzotyczne, ale to właśnie ta część kontroli jakości utrzymuje tolerancję przez długi nakład.
Co potwierdzają dane
Z pomiarów wynikają trzy wnioski. Przyrost punktu zmienia się wraz z procentem punktu, osiąga szczyt w pobliżu 50 procent przy danej liniaturze rastra i rośnie wraz ze wzrostem liniatury. Różne metody obliczeń dają różne wartości przyrostu, co oznacza, że podając tolerancję, trzeba wskazać metodę. A jakość koloru farby wyznacza dolną granicę spójności gotowego druku, niezależnie od tego, jak dobrze wyregulowana jest maszyna.
Użytecznym wynikiem takiego badania nie jest jedna skorygowana liczba. To krzywa robocza dla każdego zestawienia papieru i liniatury rastra, dopasowana do niej kalibracja płyty oraz krótka lista ustawień maszyny, które utrzymują krzywą tam, gdzie powinna być. Gdy to jest gotowe, spór o jakość przenosi się z opinii na pomiar, a kolejne zlecenie startuje z danych, a nie od zera.