Sitodruk polega na użyciu sita jako formy drukowej, na którym metodą fotochemiczną wykonuje się obraz. Forma sitodrukowa składa się z pięciu głównych elementów: sita, rakla, farby, stołu drukarskiego i podłoża. Podstawowa zasada sitodruku: farba przechodzi przez oczka sita w miejscach z obrazem, a w miejscach bez obrazu nie przechodzi. Podczas druku farbę wylewa się na jeden koniec sita, rakiel dociska ją do sita i przesuwa równomiernie w stronę drugiego końca. Farba jest wyciskana przez oczka sita w miejscach z obrazem na podłoże w miarę ruchu rakla.
Druk szablonowy to najprostsza forma druku przez sito, powstała pod koniec XIX wieku. Wykonuje się go na specjalnym papierze woskowym, na którym następnie pisze się lub stempluje żelaznym rysikiem, tworząc szablon. Farbę rozprowadza się wałkiem po szablonie, co daje żądany efekt na podłożu. Wśród metod druku przez sito sitodruk jest najszerzej stosowany.
W sitodruku tkaninę, włókno syntetyczne lub siatkę metalową naciąga się na ramę i wykonuje formę sitodrukową metodą ręcznego wycinania folii lakierowej lub fotochemiczną. Współczesna technologia sitodruku wykorzystuje materiały światłoczułe do wykonywania form metodami fotolitograficznymi: oczka sita w miejscach z obrazem są otwarte, a w miejscach bez obrazu zatkane. Sitodruk stosuje się do malarstwa, grafiki warsztatowej, plakatów, wizytówek, okładek książek, opakowań produktów, etykiet, druku tekstyliów, szkła, metalu i innych płaskich podłoży.
Metoda bezpośrednia: folię światłoczułą kładzie się stroną światłoczułą do góry na stole roboczym, na folii stawia się naciągniętą ramę z sitem, wlewa do niej emulsję światłoczułą i miękkim raklem rozprowadza ją równomiernie pod naciskiem. Po dokładnym wyschnięciu usuwa się podłoże folii i sito pokryte warstwą światłoczułą jest gotowe do naświetlania. Po naświetleniu i wywołaniu powstaje forma sitodrukowa.
Przebieg procesu: naciąganie sita, odtłuszczanie, suszenie, zdejmowanie podłoża folii, naświetlanie, wywoływanie, suszenie, retusz formy, zamykanie oczek
Metoda pośrednia: folię pośrednią najpierw naświetla się, utwardza w 1,2% H2O2, a następnie wywołuje ciepłą wodą. Po wyschnięciu powstaje folia z obrazem do przeniesienia, którą kładzie się na naciągnięte sito, mocno dociska do wilgotnego sita i usuwa podłoże folii. Po wyschnięciu na powietrzu powstaje forma sitodrukowa.
Sitodruk powstał w Chinach ponad dwa tysiące lat temu. Już w starożytności, w okresie dynastii Qin i Han, stosowano metody druku rezerwowego. W czasach dynastii Wschodnich Han rozpowszechniło się barwienie woskiem rezerwowe, a jakość wyrobów się poprawiła. W okresie dynastii Sui zaczęto używać ram z naciągniętą siatką jedwabną, przechodząc od druku rezerwowego do sitodruku. Według źródeł historycznych ozdobne stroje noszone na dworze dynastii Tang drukowano tą metodą. W okresie dynastii Song sitodruk rozwijał się dalej, a stosowane wcześniej farby olejne ulepszono, dodając do barwników kleje skrobiowe, co pozwoliło uzyskiwać żywsze kolory.
Forma sitodrukowa składa się z pięciu głównych elementów: sita, rakla, farby, stołu drukarskiego i podłoża. Podstawowa zasada sitodruku: farba przechodzi przez oczka sita w miejscach z obrazem, a w miejscach bez obrazu nie przechodzi. Podczas druku farbę wylewa się na jeden koniec sita, rakiel dociska ją w miejscach pokrytych farbą i przesuwa w stronę drugiego końca. Farba jest wyciskana przez oczka sita w miejscach z obrazem na podłoże. Dzięki lepkości farby odcisk utrzymuje się w określonym zakresie. Podczas całego procesu rakiel pozostaje w ciągłym kontakcie liniowym z sitem i podłożem, a linia kontaktu przesuwa się wraz z raklem. Naciąg sita wytwarza siłę reakcji przeciw rakla, zwaną siłą odbicia. W wyniku tej siły sito i podłoże stykają się podczas druku tylko liniowo, a pozostałe części sita odrywają się od podłoża. Dzięki temu farba odrywa się od sita, co zapewnia dokładność wymiarową druku i zapobiega rozmazywaniu na podłożu. Po przejściu rakla przez całą powierzchnię podnosi się go, sito unosi się, a farbę zgarnia się lekko do pozycji wyjściowej. To kończy jeden cykl druku.
Sitodruk ma dużą uniwersalność: druk offsetowy, wypukły i wklęsły stosuje się zazwyczaj tylko na płaskich podłożach. Sitodruk można stosować nie tylko na powierzchniach płaskich, ale też na zakrzywionych, kulistych i nieregularnych. Można go stosować na podłożach twardych i miękkich, bez ograniczeń wynikających z ich struktury. Poza drukiem bezpośrednim sitodruk można stosować do druku pośredniego: najpierw drukuje się na płytach żelatynowych lub silikonowych, a następnie przenosi na podłoże. Sitodruk ma więc dużą uniwersalność i szeroki zakres zastosowań.
Wyraźny efekt trójwymiarowy: grubość warstwy farby w konwencjonalnym offsecie i druku wypukłym wynosi zazwyczaj około 5 mikronów, w druku wklęsłym około 12 mikronów, a w druku fleksograficznym 10 mikronów. Grubość warstwy farby w sitodruku znacznie przewyższa te wartości i wynosi zazwyczaj około 30 mikronów. Gruba warstwa farby daje bogatą fakturę i wyraźny efekt trójwymiarowy, z którym inne metody druku nie mogą się równać. Sitodruk pozwala drukować nie tylko jedną farbą, ale też nakładać kolory i drukować rastrem.
Duża odporność na światło: dzięki porowatej budowie sita w sitodruku można stosować różne farby i powłoki. Można używać past, klejów i różnych pigmentów, także gruboziarnistych. Mieszanie farb sitodrukowych jest proste. Na przykład pigmenty odporne na światło można dodawać bezpośrednio do farby, co jest kolejną ważną cechą sitodruku. Wyroby sitodrukowe mają dużą odporność na światło. Testy praktyczne pokazały, że w porównaniu z maksymalnym zakresem gęstości zmierzonym po jednym odcisku farbą czarną na papierze kredowym, który wynosi 1,4 dla offsetu, 1,6 dla druku wypukłego i 1,8 dla druku wklęsłego, sitodruk osiąga maksymalny zakres gęstości do 2,0. Wyroby sitodrukowe mają więc większą odporność na światło niż inne wyroby drukowane i lepiej nadają się na reklamę zewnętrzną i oznakowanie.
Duża powierzchnia druku: maksymalny format druku konwencjonalnego offsetu i druku wypukłego to zazwyczaj pełny arkusz. Poza tym formatem obowiązują ograniczenia sprzętowe. Sitodruk pozwala drukować na dużych powierzchniach. Obecnie wyroby sitodrukowe mogą mieć format do 3 metrów na 4 metry, a nawet większy.
Powyższe cztery punkty to różnice między sitodrukiem a innymi metodami druku oraz cechy i zalety sitodruku. Znajomość tych cech pozwala wykorzystać mocne strony sitodruku przy wyborze metody druku i uzyskać zamierzony efekt.
Sitodruk występuje zwykle w dwóch formach: druku ręcznego i maszynowego.
Druk ręczny obejmuje cały proces od podania papieru do odbioru arkusza, w tym podnoszenie i opuszczanie formy oraz prowadzenie rakla, które wykonuje się ręcznie.
Druk maszynowy wykonują mechanizmy. Dzieli się na półautomatyczny i automatyczny: w półautomatycznym podłoże wkłada się i wyjmuje ręcznie, a druk wykonuje maszyna; w automatycznym cały proces druku wykonują mechanizmy.
Istnieje też szybka i prosta metoda sitodruku na powierzchniach zakrzywionych, zwana sitodrukiem bezpośrednim na powierzchni: sitodrukową formę zdejmuje się z ramy i dociska bezpośrednio do podłoża. Metodą tą można drukować na wielu wyrobach, takich jak plastikowe beczki lateksowe, zbiorniki na czystą wodę, miski, termosy, kubki, misy, talerze i inne produkty. Można nią też drukować oznaczenia na samochodach lub na powierzchniach nieregularnych.
Przygotowanie sita do druku bezpośredniego: najpierw suszy się i retuszuje folię światłoczułą z tekstem i grafiką, następnie zdejmuje się ją i przycina do wymiaru. Listwy drewniane lub aluminiowe służą jako ramy, które mocuje się do krawędzi sita taśmą klejącą lub bezpośrednio klejem. Tak powstaje potrzebne sito do druku bezpośredniego. Sposób pracy: w zależności od podłoża przygotowuje się różne farby. Najpierw na płaskich tackach i naczyniach przygotowuje się farbę, potem jedna osoba trzyma sito obiema rękami i mocno dociska do podłoża, a druga równomiernie rozprowadza farbę po sicie raklem na tacy z farbą. Następnie rakiel kładzie się równomiernie na tacy i wykonuje równomierny druk.
Jeśli powierzchnia do zadrukowania jest zbyt duża, farbę można wylać na tackę w potrzebnej ilości, ale trzeba uważać, aby nie wypłynęła poza podłoże. Mieszanka farby nie może być zbyt rzadka ani zbyt gęsta, wilgotność należy utrzymywać na umiarkowanym poziomie. Przy druku małych tekstów lub grafiki jedna osoba może przykleić jeden koniec sita do podłoża i drugą ręką mocno docisnąć sito do podłoża, aby drukować. Drukowanie zaczyna się zawsze lekko od końca, przy którym jest taśma. Przy pracy dwóch osób zasada jest taka sama. Ta metoda druku jest prosta w obsłudze, elastyczna względem podłoża, nadaje się do dużych i małych ilości, ma zalety niskiego kosztu i oszczędności energii.
Sitodruk nadaje się nie tylko do druku na papierze, ale ma też bardzo szeroki zakres zastosowań. Na przykład ceramika, szkło, płytki obwodów drukowanych. W zależności od podłoża proces druku może się różnić. Między poszczególnymi seriami istnieją ścisłe powiązania, ale każda ma własne cechy wynikające z różnych właściwości chemicznych i fizycznych podłoży. Dlatego zwykle dzieli się je na kilka głównych kategorii według podłoża: druk na papierze, druku na tworzywach, druku na ceramice, druku na szkle, druku na płytkach obwodów, druku na metalu, druku na tekstyliach itd. Tworzą one stosunkowo niezależne systemy druku.