Eliminacja morowania powstałego wskutek błędów obsługi w sitodruku

W sitodruku błędy obsługi łatwo powodują dwa rodzaje morowania: morowanie od nadruku i morowanie siatki. W reprodukcji barw od dawna przyjmuje się, że kąt między dowolnymi dwoma mocnymi kolorami musi być większy niż 22,5°; jeśli spadnie poniżej 22,5°, pojawi się morowanie.

I. Przyczyny morowania

W wielobarwnej reprodukcji rastrowej błędy techniczne mogą powodować dwa rodzaje morowania: morowanie od nadruku i morowanie siatki.

II. Metody eliminacji morowania

1. Prawidłowe dopasowanie liczby oczek siatki do liniatury rastra

Im mniejszy stosunek liczby oczek do liniatury, tym silniejsze morowanie. Wymagany jest stosunek co najmniej 3,5:1. W praktyce międzynarodowej obecnie preferuje się stosunek 4,5:1 lub wyższy. W tym zakresie ewentualne morowanie jest niewielkie i mieści się w dopuszczalnych tolerancjach druku. Do barwnego sitodruku rastrowego wybiera się zwykle stosunek 5:1 lub wyższy. Przy takim stosunku morowanie na ogół nie występuje przy standardowym naciąganiu prostym i prostym przygotowaniu formy.

Francuski specjalista Michel César przeprowadził szerokie badania przyczyn i eliminacji morowania w sitodruku rastrowym. W przypadkach niewystarczającego stosunku liczby oczek do liniatury zastosował naciąganie siatki pod kątem, skutecznie eliminując morowanie. Zademonstrował to na dwóch przykładach:

Metoda jest bardzo skuteczna, jej wadą jest jednak większe zużycie tkaniny siatkowej.

2. Opanowanie prawidłowej techniki przygotowania formy

Przy naciąganiu siatki należy zwrócić uwagę na naprężenie powierzchni ramy sitowej. Nierówne naciągnięcie może odkształcić siatkę, powodując falowanie lub nieregularność geometryczną, a w efekcie miejscowe morowanie. Siatkę trzeba naciągać ściśle według specyfikacji. Należy jednocześnie naciągać dwa zestawy sit (cztery ramy w zestawie), wszystkie zgodnie z wymaganymi wymiarami druku.

• Naciąganie proste (naciąganie pod kątem 0°): nitki siatki biegną równolegle do krawędzi ramy. Oszczędza tkaninę i pozwala na niewielkie korekty pasowania.
• Naciąganie pod kątem: nitki osnowy i wątku są naciągane pod kątem ±4°–8° do krawędzi ramy. Wszystkie cztery ramy muszą mieć zgodną liczbę oczek i naprężenie. Wadą jest większe zużycie tkaniny; zaletą, że linie siatki są idealnie równoległe i prostokątne.

Aby oszczędzać tkaninę, można stosować naciąganie proste w połączeniu z naświetlaniem formy pod kątem ±4°–8°: podczas naświetlania pozytyw filmowy umieszcza się pod kątem na warstwie emulsji i utrwala, albo podczas druku można obrócić pasowanie stołu maszyny o odpowiedni kąt.

Należy też kontrolować prawidłowy czas naświetlania. Obecne procesy wykorzystują emulsje diazotypowe fotopolimerowe dopasowane do źródeł UV o długości fali 365–420 nm. Energia naświetlania równa się natężeniu oświetlenia pomnożonemu przez czas (H = E × t). Na czas naświetlania wpływa zarówno liczba oczek, jak i kolor siatki:

• Większa liczba oczek → cieńsza warstwa emulsji → krótszy czas naświetlania
• Mniejsza liczba oczek → grubsza warstwa emulsji → dłuższy czas naświetlania
• Siatka biała → krótszy czas naświetlania
• Siatka barwiona → dłuższy czas naświetlania

3. Dobór farb i podłoży

Farby należy dobierać tak, aby nośniki były zgodne z materiałem podłoża. Ziarno pigmentu powinno być drobne, zwykle nie większe niż jedna trzecia średnicy oczka siatki, w przeciwnym razie dojdzie do zapchania oczek.

Podłoże powinno mieć gładką powierzchnię zgodną z farbą. Jeśli chodzi o jakość materiału, zaleca się karton kredowy dwustronnie powlekany.

4. Prawidłowy dobór kątów rastra

Wybór kątów rastra jest istotny dla zapobiegania morowaniu, uzyskania korzystnego układu punktów rastra i wiernego odwzorowania kolorów. Konwencjonalnie przyjmowane kąty rastra to 0°, 15°, 45° i 75°.

Alternatywą, stosowaną przy niewystarczającym stosunku liczby oczek siatki do linatury, jest naciąganie siatki pod kątem lub naświetlanie formy pod kątem. Dzięki temu nie powstaje morowanie rastrowe (między filmem a siatką) ani morowanie nakładkowe (między rozbarwieniami).

• 45°, najlepszy kąt dla pojedynczej formy; zwykle przypisuje się go kolorowi dominującemu (kluczowemu)
• 75° i 15°, przypisywane kolorom mocnym
• 0° (90°), przypisywany kolorowi najsłabszemu, zwykle żółtemu

5. Dobór odpowiedniego kształtu punktu rastra

Kształt punktu rastra należy dobierać do rozkładu tonalnego półtonów i cieni w oryginale: