Dwa zadrukowane arkusze mogą wyglądać jak dokładne dopasowanie koloru przy stanowisku drukarza, a wyraźnie się różnić po sprawdzeniu w biurze klienta. Papier się nie zmienił, tusz też nie. Zmieniło się światło. Ocena koloru przez człowieka silnie zależy od warunków wokół oglądanego obiektu, dlatego każdy uczestnik zlecenia drukarskiego musi podejmować decyzje o kolorze w powtarzalnych, standardowych warunkach oceny. ISO 3664 określa te warunki, a ten artykuł wyjaśnia, czego dotyczą, dlaczego samo oświetlenie 5000 K nie wystarcza i jak utrzymać wiarygodność stanowiska oceny koloru.
Co kontrolują standardowe warunki oceny
Standardowe warunki oceny opisują środowisko, w którym kontroluje się pięć elementów: barwę źródła światła, natężenie światła, wpływ światła odbitego od powierzchni wokół próbki, barwę otoczenia w pomieszczeniu oraz adaptację wzrokową obserwatora. Kabina zaprojektowana zgodnie z ISO 3664 obejmuje kontrolą wszystkie pięć elementów, ale tylko pod warunkiem jej konserwacji. Neutralne powierzchnie, świetlówki i przegrody należy czyścić co najmniej raz w miesiącu środkami, które ich nie uszkodzą, a świetlówki wymieniać po około 2000 godzin pracy, ponieważ widmo świetlówki zmienia się z wiekiem.
Dlaczego sama świetlówka 5000 K nie wystarcza
Wielu dostawców twierdzi, że ich światło do dopasowywania kolorów ma 5000 K, a klient nadal widzi różnicę pod innym źródłem 5000 K. Powód jest prosty: 5000 K opisuje wyłącznie temperaturę barwową światła. Przyjętym odniesieniem dla branży poligraficznej jest standardowy iluminant CIE D50, który określa pełny rozkład widmowy mocy światła, wykraczający poza jego ciepłotę. Podgrzane ciało doskonale czarne emituje białe światło o temperaturze 5000 K o zrównoważonym widmie, dlatego wybrano tę temperaturę, ale lampa sztuczna może osiągnąć tę samą temperaturę barwową, brakując części widma.
Ten brakujący fragment widma decyduje o jakości oddawania barw. Wskaźnik oddawania barw porównuje źródło sztuczne ze światłem dziennym, które ma wartość 100, ponieważ jego widmo jest pełne. Świetlówka oznaczona jako 5000 K często daje wskaźnik oddawania barw poniżej 90, co oznacza, że niektóre kolory wyglądają na matowe lub przesunięte, choć światło wydaje się białe. Sprzęt zgodny ze standardem poligraficznym powinien zapewniać 5000 K wraz ze wskaźnikiem oddawania barw co najmniej 90. Należy pamiętać, że wysoki wskaźnik nie gwarantuje braku przesunięcia koloru; temperatura barwowa i jakość oddawania barw muszą działać razem.
Dwa poziomy natężenia oświetlenia w ISO 3664
ISO 3664 zaleca dwa poziomy natężenia oświetlenia dla różnych zadań. Wyższy poziom, 2000 luksów plus minus 500 luksów, stosuje się przy ocenie i porównywaniu obrazów i próbek drukowanych. Niższy poziom, 500 luksów plus minus 25 luksów, stosuje się, gdy trzeba ocenić szczegóły w ciemnych obszarach cienia w warunkach zbliżonych do tych, w jakich wyrób drukowany będzie ostatecznie oglądany, na przykład na półce sklepowej lub w biurze.
Utrzymanie stanowiska oceny bez zakłóceń
Otoczenie kabiny ma znaczenie równie duże jak sama kabina. Kącik oceny koloru zastawiony plakatami, puszkami z tuszem i innymi kolorowymi przedmiotami zniweczy dobre źródło światła. Praktyczne zasady ze standardu obejmują utrzymanie neutralnego otoczenia, unikanie dodatkowego światła wpadającego do strefy oceny oraz trzymanie mocno kolorowych przedmiotów, w tym jaskrawych ubrań roboczych, poza polem widzenia. Powierzchnia wokół próbki powinna być neutralnie szara o współczynniku odbicia poniżej 60 procent. Obserwatorzy powinni też dać oczom kilka minut na adaptację przed wydaniem oceny, ponieważ oko dostosowuje się do światła, w którym przebywało.
Metameryzm i dlaczego źródło światła musi być ustalone
Metameryzm to sytuacja, w której dwie próbki wyglądają tak samo pod jednym źródłem światła, ale mają różne krzywe odbicia widmowego, więc różnią się po zmianie światła. Reprodukcje drukowane są niemal zawsze dopasowaniami metamerycznymi, a nie widmowymi, ponieważ tusze drukarskie i materiały użyte w oryginale, takie jak akwarela, odbitki fotograficzne czy ekran, nigdy nie mogą być identyczne. Praktyczna konsekwencja jest taka, że para próbek dopasowana w kabinie D50 może przestać pasować pod oświetleniem sklepowym lub biurowym. Ocena musi więc być powiązana z uzgodnionym źródłem standardowym, a niewielka różnica koloru w dopasowaniu metamerycznym jest dopuszczalna, o ile mieści się w tolerancji określonej przez odpowiedni standard.
Wybór i kontrola światła do oceny
Najprostszym sposobem urządzenia zgodnego stanowiska jest zakup kabiny spełniającej ISO 3664 i oferującej kilka przełączalnych źródeł, takich jak D50, D65, UV, TL84 i źródło A, dzięki czemu ta sama kabina obsłuży różne branże i zastosowania. Ponieważ lampy zmieniają się z czasem i temperaturą, warto dodać do rutyny szybką kontrolę wewnętrzną. Naklejki wskaźnikowe takie jak GATF/RHEM umieszcza się w strefie oceny i ostrzegają operatora, gdy temperatura barwowa przesunęła się na tyle, że świetlówki należy wymienić. Kilka minut konserwacji utrzymuje spójność każdej oceny koloru w zakładzie z oceną wykonaną na pierwotnej odbitce próbnej.