Książkę ocenia się po okładce, ale jej jakość czuć pod palcem na obciętych krawędziach. Równe, czyste cięcie sprawia, że książka w miękkiej oprawie wygląda profesjonalnie. Nierówne, z wykruszonymi narożnikami albo wystającymi włóknami, obniża wartość całego nakładu. Większość takich wad powstaje na jednej maszynie: gilotynie, a konkretnie na jej nożu.
Jak gilotyna obcina blok książki
Gilotyna dociska stos zadrukowanych arkuszy, a następnie prowadzi długi stalowy nóż prosto w dół przez stos. Cięcie odbywa się w jednym przejściu, nie piłą ani nożycami. O jakości całej krawędzi decyduje więc wąski pas stali: ostrze noża. Jeśli ostrze jest tępe, wyszczerbione albo przypalone, widać to na każdej książce w stosie.
Kąt noża: kompromis między ostrością a wytrzymałością
Szlifierze ustawiają kąt noża w zależności od ciętego materiału. Dla papieru i bloków książkowych typowy kąt cięcia wynosi od 17° do 28°. Miększe materiały wymagają mniejszego kąta, który daje ostrzejszą krawędź. Twardsze materiały potrzebują większego kąta, żeby krawędź nie załamała się pod obciążeniem. Nóż naostrzony pod zbyt dużym kątem do miękkiego papieru rwie włókna zamiast je przecinać, zostawiając kosmatą krawędź na każdym egzemplarzu.
Tarcza szlifierska ma znaczenie równie duże jak kąt. Korund brunatny to praktyczny wybór do stali stopowej stosowanej w większości noży gilotynowych, bo równomiernie uwalnia ziarna i nie zasklepia się. Ziarnistość około 45 do 60 równoważy wydajność i wykończenie. Zbyt gruba tarcza wyszczerbia krawędź. Zbyt drobna szlifuje wolno i może przypalić stal, a uszkodzenie ujawnia się dopiero po zamontowaniu noża w gilotynie.
Ciepło to cichy zabójca krawędzi noża
Szlifowanie wytwarza ciepło szybciej, niż większość operatorów zdaje sobie sprawę. Jeśli stal podczas ostrzenia żółknie lub nabiera fioletowo-niebieskiego odcienia, temperatura powierzchni przekroczyła około 200°C. Metal jest wtedy uszkodzony, nawet jeśli przebarwienie da się wypolerować. Uszkodzenie sięga głębiej, jest niewidoczne gołym okiem i ujawnia się później jako wykruszone lub kruszące się krawędzie podczas obcinania. Dlatego doświadczone zakłady szlifują etapami: przejście zgrubne usuwa wyszczerbienia, przejście dokładne z lekkim posuwem i pełnym przepływem chłodziwa wyrównuje ostrze, a kilka przejść bez posuwu (iskrzenie) prostuje krawędź. Chłodziwo podawane bez przerwy utrzymuje stal poniżej około 70°C.
Co możesz sprawdzić po dostawie książek
Nie musisz odwiedzać działu obróbki, żeby ocenić jakość cięcia. Przyjrzyj się obciętym krawędziom kilku egzemplarzy pobranych z różnych miejsc nakładu. Krawędzie powinny być gładkie, narożniki proste, a format po obcięciu jednakowy od pierwszej do ostatniej książki. Wykruszone narożniki, włókna wystające poza krawędź albo nieco inny format między egzemplarzami wskazują na nóż, który wykonał zbyt wiele cięć od ostatniego ostrzenia. Jeśli to zauważysz, powiedz o tym drukarzowi, zanim zatwierdzisz resztę nakładu.
Dobre obcięcie to nie przypadek. Wynika z noża naostrzonego pod właściwym kątem, utrzymanego w niskiej temperaturze i dopracowanego po każdym ostrzeniu. Planując projekt z wąskimi marginesami lub wymagającym uszlachetnianiem, zapytaj drukarza, jak utrzymuje linię cięcia. Na takich drobiazgach rozchodzą się drogi między rzetelnym drukiem książek a rozczarowującym nakładem.