Densytometria, kolorymetria i spektrofotometria to trzy główne metody pomiaru barwy w poligrafii. Densytometr mierzy gęstość optyczną i działa niezależnie od barwy, oceniając wyłącznie współczynnik odbicia lub przepuszczania światła przez powierzchnię. Gęstość zmienia się wraz z grubością warstwy farby, a dane te można wykorzystać również do obliczenia powierzchni punktu rastrowego. Kolorymetry określają barwę liczbowo w różnych przestrzeniach barw, ale nie mierzą gęstości ani powierzchni punktu rastrowego; służą przede wszystkim do wyznaczania różnicy barw za pomocą dokładnej metryki ΔE (delta E). Spektrofotometria dostarcza najwięcej informacji o barwie, oferując wyższą dokładność i uniwersalność. Analiza widmowa daje krzywe barwne i umożliwia obliczenie gęstości, powierzchni punktu rastrowego oraz danych kolorymetrycznych.
Spośród tych narzędzi densytometr pozostaje najczęściej używanym urządzeniem w drukarni do oceny pasków kontrolnych i pól kontrolnych. Jego podstawowa funkcja to analiza pasków kontrolnych w celu monitorowania pracy maszyny przez cały nakład i dostarczania informacji o gęstości farby, przyroście punktu rastrowego, przenoszeniu farby i kontraście druku. Densytometry służą też do weryfikacji jakości odbitek próbnych wykonanych poza maszyną i na maszynie względem ustalonych norm i specyfikacji. Mogą również analizować materiały przychodzące, takie jak farba i papier. Cyfrowy densytometr transmisyjno-refleksyjny pokazano na rysunku 3-10.
Densytometr pośrednio określa ilość światła pochłanianego przez powierzchnię, mierząc proporcję światła odbitego lub przepuszczonego. Działa na zasadzie, że światło pochłonięte równa się światłu padającemu minus światło odbite, a następnie oblicza gęstość za pomocą równania logarytmicznego. Reflektometr rejestruje procent odbicia w porównaniu z wiązką wzorcową, a densytometr przelicza tę wartość na logarytmiczne jednostki gęstości. Densytometry transmisyjne porównują światło przepuszczone, a refleksyjne światło odbite. Kluczowe jest, aby firma ujednoliciła pomiary na jednym typie densytometru.
Filtr barwny. Densytometry mierzą farby triadowe, żółtą, purpurową i cyjanową, za pomocą filtrów barwnych. W nowoczesnych modelach cyfrowych filtracja odbywa się automatycznie. Starsze modele wymagają od operatora maszyny ręcznego wyboru właściwego filtra do każdego pomiaru.
Urządzenia te są zwykle wyposażone w trzy filtry: czerwony, zielony i niebieski. Filtr niebieski mierzy światło odbite w zakresie około 400–500 nm i odczytuje je jako gęstość niebieską. Filtr zielony mierzy w zakresie 500–600 nm, a filtr czerwony w zakresie 600–700 nm. Dokładny zakres długości fali zależy od specyfikacji filtra; filtry szerokopasmowe mierzą zwykle zakres 50–70 nm, a filtry wąskopasmowe około 20 nm. W obu przypadkach odczyt gęstości jest średnią z mierzonych długości fal, a nie wartością w konkretnym punkcie.
Każdy filtr jest zaprojektowany tak, aby przedstawić określoną farbę triadową jako czarną. Filtr niebieski sprawia, że żółta wygląda czarno, filtr zielony przedstawia purpurową jako czarną, a filtr czerwony robi to samo z cyjanową. Użycie właściwego filtra pozwala densytometrowi wyodrębnić odczyt dla każdej farby triadowej, nawet gdy warstwy farby na siebie zachodzą.
Densytometr skanujący. Densytometr skanujący to skomputeryzowane urządzenie do kontroli jakości, które za pomocą densytometru mierzy i analizuje nadrukowane paski kontrolne. Modele inline są montowane bezpośrednio na maszynie i odczytują gęstość podczas pracy. Modele off-line, częściej stosowane, wymagają ręcznego umieszczenia arkusza do skanowania.
Mierząc gęstość farb na paskach kontrolnych, urządzenie wskazuje grubość warstwy nadrukowanej farby. Pola farbne są rozmieszczone w każdej strefie klucza farbowego na arkuszu. Wyniki porównuje się z gęstościami zadanymi, a monitor komputera pokazuje odchylenia. Dane te służą do regulacji kluczy i wałków farbowych. Densytometry skanujące mogą też dostarczać danych o przyroście punktu rastrowego, kontraście druku, przenoszeniu farby, błędzie barwy, szarości, rozmyciu i dublowaniu.
Ich rolę uzupełnia rosnąca automatyzacja i integracja danych w nowoczesnych drukarniach. Nacisk na precyzyjny pomiar barwy wpisuje się w szersze trendy branżowe w zakresie normalizacji i gospodarowania zasobami.