Densytometria dostarcza danych potrzebnych do utrzymania jakości obrazu przez cały nakład, mierząc grubość warstwy farby na papierze. Zbyt cienka warstwa daje obraz o obniżonym nasyceniu, a zbyt gruba może powodować słabe schnięcie, zalewanie rastrów oraz zadrukowanie lub tonowanie. Operatorzy używają densytometru do odczytu gęstości optycznej, zwykle z pełnych pól koloru umieszczonych w obszarze spadu. Odczyty te odpowiadają bezpośrednio grubości warstwy farby: grubsza warstwa daje wyższą gęstość optyczną. Standardy branżowe, takie jak General Requirements for Applications in Commercial Offset Lithography (GRACoL), podają wartości docelowe i tolerancje gęstości farby pełnej.
Pomiar błędu barwy i szarości. Densytometr ocenia też charakter farb procesowych (cyjan, magenta, żółty) stosowanych w druku wielokolorowym. Farby różnią się między producentami; cyjan jednego dostawcy może nie odpowiadać cyjanowi innego. Ta niespójność utrudnia prawidłowe przygotowanie i edycję obrazu na etapie przygotowania do druku, dlatego pomiar obiektywny jest konieczny.
Wyznaczanie błędu barwy. Farby procesowe nie są idealnie czyste. Teoretycznie czysta magenta nie odbijałaby cyjanu ani żółtego. W praktyce zanieczyszczenia powodują odbicie niewielkich ilości innych kolorów. Błąd barwy, wyrażony w procentach, określa to odchylenie od stanu czystego. Magenta może mieć 40% błędu barwy, a żółty tylko 3%, co oznacza, że żółty jest czystszy. Aby obliczyć błąd barwy, każdą farbę procesową mierzy się przez filtry czerwony, zielony i niebieski densytometru. Stosuje się wzór:
gdzie DH to najwyższa wartość gęstości, DM środkowa wartość gęstości, a DL najniższa wartość gęstości.
Wyznaczanie szarości. Równe ilości żółtego, magenty i cyjanu powinny dać szary. Jednak każda farba procesowa zachowuje się tak, jakby była zanieczyszczona niewielkimi ilościami dwóch pozostałych, co nadaje jej szary odcień. Szarość, wyrażoną w procentach, wyznacza się, mierząc każdy kolor przez trzy filtry i stosując wzór:
gdzie DH to najwyższa wartość gęstości, a DL najniższa wartość gęstości.
Pomiar przyjmowania farby. Wartości przyjmowania farby pokazują, jak skutecznie mokra warstwa farby wiąże się z wcześniej zadrukowaną warstwą farby w porównaniu z czystym papierem. Ponieważ kolory wtórne, takie jak czerwony, zielony i niebieski, powstają przez nadruk farb procesowych, pomiar przyjmowania farby daje wgląd w skuteczność koloru. Aby obliczyć przyjmowanie farby, każdą farbę procesową i każdy kolor wtórny powstały z nadruku mierzy się przez każdy filtr densytometru, a kolejność druku musi być znana. Wzór:
gdzie DOP to gęstość nadruku, D1 gęstość pierwszej zadrukowanej farby, a D2 gęstość drugiej zadrukowanej farby. Wszystkie gęstości mierzy się filtrem koloru drugiej zadrukowanej farby.
Interpretacja wartości przyjmowania farby. Wartość przyjmowania 100% uznaje się za idealną: druga farba osadza się wtedy z taką samą grubością jak na papierze. Osiąga się ją rzadko. Typowe wartości mieszczą się w przedziale od 80% do 90%, co oznacza częściową utratę przyczepności. Bardzo niska wartość, na przykład 60%, oznacza słaby kolor wtórny, a w efekcie mniej nasycone odpowiedniki kolorów na gotowym obrazie.
Te obiektywne pomiary coraz częściej łączy się z automatycznymi systemami zamkniętej pętli, które korygują ustawienia maszyny w czasie rzeczywistym. Branża nadal kładzie też nacisk na zrównoważony rozwój, co wymusza precyzyjne dozowanie materiałów: ogranicza odpady i pozwala zachować wierność kolorów dzięki procesom opartym na danych.
Czynniki wpływające na wartości przyjmowania farby
Zdolność przyjmowania farby zależy bezpośrednio od lepkości farby (a także od innych czynników). Lepkość to miara oporu warstwy farby przed rozdzielaniem. Do pomiaru lepkości farby służy inkometr. Producenci farb na życzenie przekazują drukarni wartości lepkości. Przy druku czterema kolorami kolejno na maszynie arkuszowej lepkość farb należy stopniować tak, aby uzyskać dobre wartości przyjmowania. Pierwsza nakładana warstwa farby powinna mieć najwyższą lepkość, a kolejne coraz niższą. Zapewnia to dobrą przyczepność warstw farby. Gdyby druga warstwa farby miała wyższą lepkość niż pierwsza, farba na obciągu przylegałaby do obciągu mocniej niż do już zadrukowanej warstwy, co pogorszyłoby przenoszenie.
Pomiary kontrastu druku
Kontrast druku to pomiar densytometryczny określający, jak dobrze na maszynie odwzorowywane są półtony w zakresie od trzech czwartych do cieni. Aby wykonać pomiar, należy zmierzyć densytometrem pole 75% (trzy czwarte tonu) oraz pole pełne dla danego koloru i zastosować poniższy wzór:
gdzie DS to gęstość pola pełnego, a D75 to gęstość pola rastrowego 75%.
Interpretacja kontrastu druku
Wartość kontrastu druku rośnie, gdy różnica między warstwą farby na polu pełnym a punktem rastrowym 75% jest największa. Przy stosunkowo wysokiej wartości obraz lepiej oddaje szczegóły cieni. Przy niskiej wartości cienie są płaskie. Zbyt cienka warstwa farby daje niską wartość kontrastu druku: jasne pole pełne nie kontrastuje dobrze z punktem 75%. Podobnie zbyt gruba warstwa farby obniża kontrast druku, ponieważ w obszarze punktu 75% występuje nadmierne przyrost punktu rastrowego, co osłabia kontrast między punktem 75% a polem pełnym. Docelowe wartości kontrastu druku według GRACoL podano na rysunku 3-19 w jednostce 12.
Przyrost punktu rastrowego
Wartości procentowe punktów rastrowych na formie drukowej rosną przy przenoszeniu na zadrukowany arkusz. Dzieje się tak, ponieważ nacisk między formą a obciągiem powoduje rozlewanie się warstwy farby pokrywającej punkty na formie. Kolejne rozlewanie następuje przy przenoszeniu punktów na papier. Przyrost punktu rastrowego, czyli wzrost wartości tonalnej, jest nieodłączny w każdym procesie drukowania. Ważniejsza od samej wartości jest kontrola powtarzalności i równowagi przyrostu punktu dla każdego koloru farby.