Produkcja książek zawsze podążała za maszynami, które ją realizują. Przez większość XIX wieku drukarnia drukowała arkusze, a osobna introligatornia je składała, zbierała i wykańczała, więc obie części branży pracowały według własnych harmonogramów. Ten podział zniknął, gdy druk i introligatorstwo połączono fizycznie. Maszyny składające gazety były już w 1866 roku łączone z maszynami rotacyjnymi, a od tego momentu utrwaliła się idea jednej ciągłej linii.
Od pojedynczych maszyn do połączonych linii introligatorskich
Na początku XX wieku pojawiały się kolejno maszyny do każdej operacji introligatorskiej: zbierania, prasowania, zszywania, klejenia i obcinania. Gdy każdy etap miał za sobą maszynę, pod jednym dachem stała się możliwa kompletna introligatornia. Rozwój przyspieszył od lat 40., gdy linie introligatorskie rozprzestrzeniły się w branży. W segmencie książek broszurowych Muller Martini w Szwajcarii zaprojektował i zbudował swoją maszynę do oprawy klejonej w 1951 roku. Linie oprawy twardej i linie oprawy zszywkowej były doskonalone w tym samym okresie.
Każda generacja urządzeń łączyła więcej operacji. Pojedyncze maszyny obsługiwane ręcznie ustąpiły miejsca połączeniom mechanicznym, a połączenia mechaniczne ustąpiły miejsca sterowaniu automatycznemu. Współczesna linia przenosi blok książki od zbierania do końcowego obcinania bez dotykania go przez operatora, a system sterowania kontroluje blok na każdym stanowisku.
Trzy rodziny linii introligatorskich
Linie introligatorskie grupuje się według metody oprawy, którą realizują. Istnieją trzy rodziny: oprawa klejona dla książek broszurowych, oprawa zszywkowa dla broszur i cienkich czasopism oraz oprawa twarda dla książek w oprawie twardej. Urządzenia różnią się w zależności od produktu, ale zasada działania pozostaje ta sama. Linia introligatorska to łańcuch stanowisk ustawionych w kolejności procesu oprawy, a mechanizmy transportowe przenoszą blok książki lub składki z jednego stanowiska na następne.
W rodzinie oprawy klejonej występują trzy rozwiązania, różniące się sposobem łączenia samego bloku książki: zszywanie drutem po boku, klejenie klejem oraz oprawa zgrzewana.
Linie zszywania drutem po boku
Linia zszywania drutem po boku zaczyna się na stanowisku zbierania. Po zebraniu składki są wyrównywane, następnie klejone, suszone, prasowane i zszywane wzdłuż boku bloku. Klej nakłada się jeszcze raz, okładka jest owijana wokół bloku, a grzbiet jest skrawany, aby wykończyć połączenie.
Warto zwrócić uwagę na system sterowania w tego typu linii. Nadmiar składek, brakujące składki i pusty blok książki są wykrywane i usuwane bez zatrzymywania maszyny. Gdy nie ma bloku, nie podaje się okładki. Gdy blok przybywa bez okładki, nie nakłada się na niego dalszego kleju. Te trzy zasady ograniczają odpady i chronią późniejsze stanowiska przed zatorami oraz blokami, które i tak trzeba by odrzucić.
Linie oprawy klejonej klejem
Linia oprawy klejonej klejem jest zbudowana z modułów, więc kupujący może połączyć stanowiska, których praca faktycznie wymaga. Pełna konfiguracja obejmuje zbieranie, podklejanie wyklejki, wyrównywanie, zaciskanie bloku książki, frezowanie grzbietu, nacięcia, klejenie, nakładanie gazy lub kartonu, drugie klejenie, podawanie okładki, owijanie okładką, skrawanie grzbietu, utrwalanie grzbietu ciepłem, formowanie grzbietu, rozdzielanie podwójnych bloków, trójnożne obcinanie, układanie w stosy i liczenie oraz końcowy odbiór. Każdy z tych etapów można pominąć w krótszej linii.
Montaż i użytkowanie są elastyczne. Składki można podawać ręcznie lub za pomocą napędzanego zacisku podnoszącego, który dokładnie umieszcza stos składek na stole podającym. Razem stanowiska realizują cały cykl oprawy książki broszurowej, od luźnych złożonych arkuszy do obciętego, policzonego produktu opuszczającego końcówkę odbiorczą.
Oprawa zgrzewana, trzecia droga
Oprawa zgrzewana została opracowana w Stanach Zjednoczonych w latach 80. Papier jest poddawany działaniu żywicy termotopliwej podczas produkcji papieru, więc surowiec sam w sobie pełni funkcję kleju. Na stanowisku oprawy krawędź bloku jest podgrzewana przez źródło wysokiej energii, takie jak bezpośrednie ciepło, fale wysokiej częstotliwości w podczerwieni lub ultradźwięki. Żywica topi się, a arkusze zgrzewają się ze sobą.
Nie potrzeba kleju, nici ani drutu. Połączenie jest mocne, a gotowa książka otwiera się płasko, co odpowiada publikacjom referencyjnym i instrukcjom. Metoda nie została szeroko przyjęta głównie dlatego, że zależy od dostaw specjalnego papieru, a nie od urządzeń, które introligatornia może dodać do istniejącej linii.
Co wybór oznacza dla zamawiającego druk
Rodzaj linii decyduje o tym, jaka może być gotowa książka. Zszywanie drutem po boku odpowiada cienkim książkom i broszurom, w których grzbiet nie musi przenosić nadrukowanego tytułu. Oprawa klejona klejem obejmuje najszerszy zakres książek broszurowych, od powieści po instrukcje, a budowa modułowa pozwala drukarzowi dopasować listę stanowisk do nakładu. Oprawa zgrzewana pozostaje opcją specjalistyczną, wybieraną wtedy, gdy płaskie otwieranie ma większe znaczenie niż konwencjonalny grzbiet.
Dla osoby zamawiającej druk książek praktyczne pytanie dotyczy mniej maszyn, a bardziej produktu. Liczba stron, gramatura papieru, szerokość grzbietu i sposób użytkowania książki wskazują jedną metodę oprawy, a ta metoda decyduje, która linia realizuje zlecenie. Drukarz prowadzący wszystkie trzy rodziny może przenieść projekt z jednego rodzaju linii na inny bez wysyłania pracy na zewnątrz.